лучший сайт где можно скачать шаблоны для dle 11.2 бесплатно

Тойлар көп, доллар көтерилди, айлықларымыз жете ме?

Той дәбдебелери

Тоқшылықтыӊ, тынышлық арқасында тойлар ҳәр күни болып атыр. Гейде үш-төрт жерден тойдыӊ хабарын еситип, бир күн бурын үйдегилер менен бөлинип, барыўға урынасаӊ. Тойдан қалғыӊ келмейди. Себеби, адам өмир бойы барын перзентлериниӊ тойына деп жыйнайды, той бергиси келеди. Жақынлары болса сол тойдыӊ қатнасыўшысы болып, қуўанышларын бирге бөлиседи. Тойлардыӊ саны да, аты да көбейип кетти. Адамлар әсиресе, ҳаял-қызлар әсте-әсте ҳәр түрли қәде-қәўмет, қулласы, дәбдебепазлықты көбейтип атыр. Дурыс, таўар бериў, қәделеў кем-кем азайып, бир жерлерде тоқтатылып атыр. Бирақ, орнына басқа нәрселер ойлап табыла бериледи. Гулянка (келин сейили) мәселеси ҳаққында талай мәрте айтылып атыр.

Машиналардыӊ көплигинен, айдаўшылардыӊ оларды тәртипсиз ҳалда, «ойнатып» айдаўлары ақыбетинде бахытсыз ўақыялар да ушырасып атыр. Ҳәтте, той себепшилери келин-күйеўлер де авария нәтийжесинде майып болып яки өмири менен хошласқан ўақыялар да болды.

Буны «тәрезиге салып» атырған жаслар жоқ. Яғный, жигит жоралары күннен бурын ҳәр қайсысы бир «Каптива»ға пул төлеп, той күни машиналар «кәрўанын» дизип қояды. Болмаса, «жигитлик» атына дақ түсиўи мүмкин. Баласы ушын ата-ана пул береди.

Ресторанлардағы айырым ойыншы қыз столларға бирим-бирим барып пул жыйнайды. Соӊ шаршап қалама, отырып алады. Тойға келгенлер өзлери ойнай береди. Ойыншылардыӊ пул жыйнап шығыўы мәдениятымызға туўры келмейди.

«Love story» («Муҳаббат тарийхы»ныӊ видео жазыўлары) менен келин-күйеўдиӊ үлкен плакатқа шығарылған фотосүўретлердиӊ ресторан алдына илдирилип турылыўы да күннен күнге ҳәўиж алып бармақта. Әлле қашан плакат арқалы еле «бети ашылмаған», елге халыққа таныстырылмаған, келиншектиӊ жүзин көрип үлгерген той мийманлары айырым жерлерде ресторанныӊ өзинде-ақ өткерилип атырған «Бет ашар» мәресимине қатнаспастан-ақ кетип баратыр.

Тойдағы бундай дәбдебелер ҳаққында мениӊ өзим көплеген мақалалар жәриялағанман. «Дийўана гилемлер», «Дийўана гилемлер мадоннаға айланды», «Шашылған миллионлардыӊ обалы», «Қырқ түйеге жүк болған дәстүрлер», «Той тойдай болсын», «Дәбдебелер тек тойларда емес», «Шешимин күтетуғын мәселелер,,,» ҳәм басқа да мақалаларым көпшиликтиӊ пикир таласларына себепши болды. Мениӊ айтажағым және сол гәплер емес. Той ийеси менен қоса жақынлары да ҳәзир төгилип-шашылады. Қыз узатыў той бериўшиниӊ жақынлары жүгине деп үлкен бир буйымды әпереди яки мол-молақай пул жыйнайды. Бир қыйлы етип таўар, костюм-шалбарларын әпереди. Кештеги жаслар тойына жақсы алтын апармасаӊ және уят. Сол таўсылмайтуғын той, таўсылмайтуғын уятқа жеӊдирмейин деп ҳәрекетиӊди етесеӊ.
Ул үйлендирсе де аӊсат емес. «Спискадан» зор болып өтиўиӊ керек. Оныӊ да «Жаслар тойы»на туўысқанлар жақсы зат апармаса ортада уялып қалыўыӊ мүмкин. Той мәўсиминде бир айда еки-үш жақыныӊ той берсе пул таба алмай жуўырғаныӊ-жуўырған. Кеӊес тойдан баслап үлкен той тарқағанша себил болып жүриўиӊ және бар. Себеби, туўысқанлық сондай болады. Қоӊсыӊ той берсе де сондай. Дастурханды лыққа толтырып, қонық күтесеӊ. Болмаса уят... Баўырсағын писиресеӊ. Еки жай толған қонақты күтип болған соӊ дастурханды жыйнап жүрген кишкене қызым:
— Қонық күтиў ҳеш бир елде, ҳәтте Өзбекстанда да жоқ. Ҳеш бир менталитетте жоқ нәрсени ким ойлап тапқан? — деп сарсылғанда мен де ойланып қалдым.
Туўры, қоӊсыӊ да неше жылдан бирге иргелес болған соӊ жақын ағайиндей болып кетеди. Ертеӊ сениӊ де қонағыӊды күтеди дейсеӊ. Деген менен биреўлер 4-5 мәрте той берсе, биреўлер бир-еки мәрте той береди. Бул жерде де ҳәй қойшы дейсеӊ және...
Тойлар көп болсын, деген менен бәри орын-орнында болып, аз қәрежет пенен, ертеӊимизди ойлап, «көрпемизге қарап аяқ узатсақ» болар еди...

БАЗАРДАҒЫ ҚЫМБАТШЫЛЫҚ ДОЛЛАРҒА БАЙЛАНЫСЛЫ ЕКЕН...

Базарға барсаӊ қымбатшылықтан гейде налынасаӊ... Кешеги арзан затлар бүгин еки-үш есе қымбат. «Ҳаў неге қымбатлады?» дейсеӊ ерксиз.
— Доллар қымбатлады, — дейди қәлеген затты сатып турғанлар. — Жергиликли затларға доллардыӊ не байланысы бар? — дейсеӊ. Жуўаптыӊ орнына сатыўшыныӊ жақтырмай силкингенин көрип қолыӊдағы затты алып, пулын берип кете бересеӊ. Доллардыӊ курсы көтерилди. Өзимизде бар, жеримизден өнген, яки исбилерменлеримиз тәрепинен исленген затлардыӊ долларға не байланысы бар? Писикшиликте тойып мийўе, палыз өнимлерин жесеӊ денсаўлық ушын қаншелли пайдалы... Помидор 3-4 мыӊ сум, шабдал 5-10 мыӊ, алма 5-10 мыӊ сум, тек жүзим арзан — 2-5 мыӊ сум. Тойлардан, мерекелерден аўыстырып, кеште балаларым жесин деп сумкаларын көтерип, үйине асығатуғын ата-ананыӊ қәдирин перзентлер билсе екен дейсеӊ-аў...
Усы мәселе мени көп толқандырар еди. Бир мәрте газетада наспай сатыўшыға қарыйдар:
— Насыбай кеше арзан еди, неге қымбатлап кетти? — десе:
— Доллар көтерилип кетти ғой — деген екен деп анекдот жәриялаған еди. Ҳақыйқатында да оныӊ долларға не байланысы бар? Биз айтқандай мийўе-палыз өнимлериниӊ ше? Ойлап турсақ буныӊ екинши тәрепи бар екен. Сол мийўе-палыз өнимлерин сатып турғанлар ертеӊ сол пулға сырттан долларға келип турған затларға саўда ислейди. Өз мүлкин ийт мутына пуллап, ертеӊ керегин ала алмай турса... Демек, дүньядағы ҳәмме базарды доллар басқарып турыпты. Бул доллар үстемлигинен қутылыў мақсетинде үлкен мәмлекетлер Россия, Қытай ҳәр қыйлы шеклеўлерди турмысқа енгизип атыр. Оған дейин, яғный, доллар жылаўланаман дегенше еркин базардыӊ нарқына көниўимизге туўры келеди екен.

ҲӘММЕСИНЕН ӨТКЕН МАШҚАЛА
Дурыс тойға барыў, базарда саўда ислеў ушын, әлбетте пул керек. Оныӊ табылыўы да аӊсат емес. Сол пулды ҳәр ким ҳәр түрли табады. Кимдур исбилермен, кимиси саўда тараўында, және биразлар заӊ хызметкери, муғаллим қулласы, түрли кәсип ийелери. Рети менен ҳәмме тараўдыӊ хызметкерлери хошаметленип, айлықлары көбейип атыр. Ислегенине жараса баҳаланады. Журналистикаға да соӊғы пайытлары итибар қаратылып, олардыӊ ислери жеделлесип атыр. Телевидениедеги, радиодағы кәсиплеслеримиздиӊ «гонорарымыз көбейди» дегенине биз де қуўандық.

Бирақ, соӊғы пайытлары газеталарымыздыӊ жағдайлары улыўма төменледи. Ўақтында айлықларын ала-алмайды. Газетаға жазылыўды шөлкемлестиретуғын мәкемелер пулыӊды бермей қыйнайды. Басқа жерге кетиўге неше жыл ислеген, тәжирийбе арттырған газетаӊды, кәсиплеслериӊди қыймайсаӊ. Тозыўы жеткен инвентарлар, компьютерлер (быйылғы жылғы кәсиплик байрамында берген таза компьютерди есапламағанда) «төгилип» кетейин деп тур.

Басқа жағдайларды айтып, майдалық етпейин. Газета редакцияларыныӊ жайласқан полиграфкомбинатыныӊ имараты ҳаққында 2018-жыл 8-февраль (7970)-санында «Журналистиканыӊ бүгинги машқалалары» (яки мүлгиген журналистлер ояныӊ) атлы мақаламда айтып өткен едим. Имаратымыз сол турысы, қайта жылдан-жылға унырап, гөнерип атыр.

Жаслар аўқамыныӊ жәрдемине зәрүрмиз. Республикамыздағы жаслар да газетаны қоллап-қуўатласа еплеп «арбамыз»ды тартып кетер едик. Қәлбимде қалған бул гәплер бүгин және «бас көтерди». Шынында да газеталардыӊ, ол жерде ислеўши журналистлердиӊ, техник хызметкерлердиӊ кейинги жағдайлары не болады? Арал теӊизиндей мүлгип, неше жыллардан соӊ итибар қаратылғаны сыяқлы оларға да және «дәўран» қарар. Бозатаў районыныӊ қайта шөлкемлестирилгени ҳаққындағы мақаланы газетаға жайластырып отырып, қәлбимизде бизлерге де бир күни усындай итибар қаратылар деген үмит жылт етти. Интернет газеталарды «сындырды». Енди газеталардыӊ не кереги бар? деўиӊиз мүмкин. Газеталардыӊ турмысымызда тутқан орны бөлекше. Қала берди, интернеттеги берилип атырған мағлыўматлардыӊ көбиси үстиртин, ҳәттеки қәте, сондай-ақ, интернет «өсек сөзлердиӊ уясы»на айланып атырғанын да жасырыўға болмайды.

Кемшиликти айтқан адам ҳәммеге де жаға бермейди. Буны билсем де кимдур булар ҳаққында айтылыўы керек ғой деп ойлайман.
Гонорар, жол ҳақы, мийнет дем алысында алатуғын материаллық жәрдем сыяқлы қосымша дәраматларды әлле қашан умыттық. Гейде азы-кем мийнет ҳақыларымызды ала алмай қыйналғанымызда кимлер бизиӊ арызымызды тыӊлар екен-деймиз.

Газеталардыӊ кем-кем журналистика тарийхынан өшиўин емес, өмириниӊ узақ болыўын ҳәр күни тилеймиз. Ким жеп атырған «наны»нан айрылғысы келеди?
Бүгинги күни 88 жыллық тарийхқа ийе газетамыздыӊ «жүреги» еплеп соғып тур...
Шынымды айтаман деп сырымды айтқаныма өкинбеймен. Сонда да тойға, базарға, жумысқа барыўға өзлеримизде күш таба алғанымызға қуўанамыз.

А.ТУРЕКЕЕВА
«Қарақалпақстан жаслары» газетасы 2019-жыл 19-сентябрь

скачать dle 11.3
Сайтта қәте байқадыңыз ба?

Егер сайтта қате байқаған болсаңыз, сол текстти CTRL + ENTER менен белгилеп алып басың ҳәм бизге жоллаң

Курсы валют
Сораўнама
Сизди қайсы тараў жаңалықлары қызықтырады?
Мақалалар
Zaman.uz сайтының мобил бағдарламасы