лучший сайт где можно скачать шаблоны для dle 11.2 бесплатно

Әдил судлаўды әмелге асырыўда ғалаба хабар қуралларыныӊ роли

Өзбекстанда Президентимиз басламасы менен суд-ҳуқық тараўындағы реформалар жоқары дәрежеге көртерилди. Оныӊ ҳуқықый тийкарларын раўажландырыў бойынша Конституциямызға суд ҳәкимияты ғәрезсизлигин тәмийинлеў менен байланыслы қосымша ҳәм өзгерислер киритилди. «Судлар ҳаққында»ғы Өзбекстан Республикасы Нызамыныӊ бир қатар статьялары жаӊа нормалар менен байытылды. 2017–2021 жылларда Өзбекстан Респуб-ликасын раўажландырыўыныӊ бес бағдары бойынша Ҳәрекетлер стратегиясыда белгиленген ўәзипалардан келип шыққан ҳалда қабыл етилген нызамлар, пәрмән ҳәм қарарлар суд системасын түптен раўажландырыў, пуқаралардыӊ суд қорғаўында болған конституциялық ҳуқықын тәмийинлеўдиӊ жаӊа басқышын баслап берди.
Суд ҳәкимиятыныӊ ғәрезсизлигин ҳәм ашықлығын тәмийинлеў мақсетинде қабыл етилген Өзбекстан Республикасы Олий суды Пленумыныӊ 2020-жыл 21-февралдағы «Суд додалаўыныӊ ашықлығы ҳәм судлар искерлигине тийисли мәлимлеме алыў ҳуқықын тәмийинлеў ҳаққында»ғы 4-санлы қарары пикиримиздиӊ дәлили болып есапланады. Қарар 31-бәттен ибарат болып, оныӊ мақсети суд додалаўыныӊ ашықлығы, судлар искерлигине тийисли мәлимлеме алыў ҳуқықы әмелге асырылыўын, соныӊ менен бирге судлар тәрепинен усы мәселеге тийисли нызам ҳүжжетлериниӊ бирдей қолланылыўын тәмийнлеў болып есапланады.
«Судлар ҳаққында»ғы Нызамныӊ 7-статьясына муўапық ҳәмме судларда ислер әшкара көриледи. Ислерди жабық мәжилисте көрип шығыўға тек ғана нызамда белгиленген жағдайларда жол қойылады.
Усы Нызам талабына көре, жоқарыда атап өтилген Пленум қарары да суд додалаўыныӊ әшкаралығы, судлар искерлиги ҳаққында жәмийетшиликке өз ўақтында ҳәм объектив хабар бериў жәмийетте ҳуқықый хабарланғанлық дәрежеси артыўына имкан жаратады, әдил судлаўды әмелге асырыўыныӊ зәрүр кепиллиги есапланады, судлаў искерлиги үстинен жәмийетшилик қадағалаўы тамийинлеў ҳәм судға қарата жәмийет исенимин асырыўыныӊ нәтийжели қуралы есапланады.
Усы Қарарда судлар искерилигине тийисли мағлыўматты алыў ҳуқықын пуқаралардыӊ тили, жынысы, дини, социаллық келип шығыўы, көз қарасы, жеке ҳәм социаллық дәрежесине қарап шеклеўге жол қойылмайды.
Өзбекстан Республикасы Конституциясыныӊ 112-статьясында «Судьялар ғәрезсиз, тек ғана нызамға бойсынады. Судьялардыӊ әдил судлаўын әмелге асырыў барысындағы искерлигине бирде-бир араласыўға жол қойылмайды ҳәм бундай араласыў нызамға муўапық жўўапкершиликке тартылыўға себеп болады», деп көрсетилген.
Конституцияныӊ усы талабына көре суд додалаўыныӊ әшкаралығы, судлар искерлигине тийисли мағлыўматты алыў пуқаралык, жынаят, экономикалық ҳәм ҳәкимшилик суд ислерин жүритиў ўазыйпаларын әмелге асырыўға хызмет етеди ҳәм судлаў искерлигине бирде-бир тәризде араласыўна алып келмеўи лазым.
Қарарда түсинтирилиўне көре, ғалаба хабар қураллары белгили ис бойынша суд додалаўы нәтийжелерин алдыннан болжаўға яки судқа басқаша тәрзде тәсир етиўге (басым өткериўине) ҳақлы емес.
Судья суд қарары нызамлы күшке кирмеген ис бойынша интервью бериўге ямаса ғалаба хабар қуралларында шығыўға ҳақлы емес.
Суд додалаўыныӊ әшкаралығы процесс қатнасыўшысы болмаған шахсларға, соныӊ менен бирге, ғалаба хабар қураллары ўәкиллерине суд мәжилисинде қатнасыў имканияты берилиўи менен тәмийинленеди.
Ашық суд мәжилислерин процесс қатнасыўшылары болмаған шахслар қатнасыўға қадаған етилген имаратларда өткериўге жол қойылмайды.
Ашық суд мәжилисинде процесс қатнасыўшысы болмаған ер жетпегенлер келиўине тек ғана тийисли процессуал нызам талабын инабатқа алған ҳалда жол қойылады.
Ғалаба хабар қураллары ўәкиллериниӊ ашық суд мәжилисинде ис бойынша мағлыўматлар алыў мақсетинде қатнасыўы мағлыўмат алыўыныӊ нызамлы жол екенлигин инабатқа алып, олардыӊ нызамда нәзерде тутылмаған тийкарларға көре, суд мәжилиси залына кириўге тосқынлық қылыўға жол қойылмайды.
Процесс қатнасыўшысы дегенде, жынаят-процессуал нызамшылығына көре додалаў ушын тайынланған исте қатнасыўшы прокурор, қорғаўшы, жәмәәт айыплаўшысы, жәмәәт қорғаўшысы, соныӊ менен бирге судланыўшы, жәбирлениўши, пуқаралық даўагер, пуқаралық жуўапкер ҳам олардыӊ ўәкиллери түсиниледи.

Соныӊ менен бирге, Қарарда ис додалаўын жабық суд мәжилисинде өткериў ҳаққында суд уйғарыў шығарып, онда процесс қатнасыўшылары болмаған шахслардыӊ, ғалаба хабар қураллары ўәкиллериниӊ суд мәжилиси залына еркин кириўге тосқынлық ететуғын жағдайлар көрсетилиўи кереклиги, ис жабық суд мәжилисинде додаланыўы ҳаққындағы мағлыўмат ҳәмме ушын ашық болыўы лазымлығы, ис додалаўы жабық суд мәжилисинде өткерилиўи ҳаққында суд мәжилиси баяннамасында ҳәм ис бойынша қабыл етилген суд ҳүжжетиниӊ кириўинде ҳәм көрсетиледи, деп түсинтирилген.
Ис додаланыўы жабық суд мәжилисинде өткерилиўи ҳаққындағы уйғарыў жәрия етилгенге шекем процесс қатнасыўшылары болмаған шахслар, ғалаба хабар қураллары ўәкиллери суд мәжилиси залынан шетлестирилиўи мүмкин емес. Ис додаланыўы жабық суд мәжилисинде өткерилиўи ҳаққындағы қарар исти суд додаланыўына тайынлаў ўақтында қабыл етилген жағдайда, процесс қатнасыўшылары болмаған шахслар, ғалаба хабар қураллары ўәкиллери суд мәжилиси залына киритилмейди.
Егер суд тәрепинен жынаят исиниӊ белгили бөлими жабық суд мәжилисинде додаланыўы ҳақққында қарар қабыл етилсе, процесс қатнасыўшылары болмаған шахслар, ғалаба хабар қураллары ўәкиллери суд мәжилисиниӊ усы бөлимине киритилмейди.
Қарардыӊ 14-бәнтинде нызамға көре, ашық суд мәжилисин фотоға түсириў, видеожазыўын әмелге асырыў, соныӊ менен бирге ғалаба хабар қуралларында трансляция етиўге пуқаралық исин көриў ўақтында – суд мәжилисинде басшылық етиўшиниӊ тәреплер разылығы алынғаннан кейин берген рухсаты менен;
жынаят, ҳәкимшилик, экономикалық исти ҳәм ҳәкимшилик ҳуқықбузарлық ҳаққындағы исти көриў ўақтында – суд мәжилисинде басшылық етиўшиниӊ тәреплер пикирин еситкенинен кейин берген рухсаты менен жол қойылыўы, 16-бәнтинде шет мәмлекетлер ғалаба хабар қураллары ўәкиллери суд мәжилиси залына олар Өзбекстан Республикасында аккредитация етилгенлиги ҳаққындағы ҳүжжет берилген жағдайда киритилиўи ҳаққында түсиник берилген.
Процесс қатнасыўшысы болмаған шахслар, соныӊ менен бирге, ғалаба хабар қураллары ўәкиллериниӊ ашық суд мәжлисинде қатнасыўын шеклеўши яки оларға қатнасыўға болмайтуғын шараят жаратылыўы жол қойылмайды ҳәм бундай жағдай процессуал нызам бузылыўы деп есапланады хәм нызамда белгиленген жуўапкершилик келип шығыўға себеп болады.
Бул қарарда түсинтирилиўне көре, судлар искерлиги ҳаққындағы мағлыўмат улыўмалық пайдаланыў ушын ашық есапланады, мағлыўматтан пайдаланыў нызам менен шекленген жағдайлардан басқа. Пайдаланыўы шеклеп қойылған мағлыўматқа, атап айтқанда, төмендегилер киреди:
пайдаланыў шеклеп қойылған мағлыўматқа мәмлекетлик сырларына тийисли (Өзбекстан Республикасыныӊ «Мәмлекетлик сырларын сақлаў ҳаққында»ғы Нызамы 3, 5-статьялары);
нызам менен қорғалатуғын басқа сырға тийисли (мәселен, перзентликке алыў сыры) (Өзбекстан Республикасы Шаӊарақ кодексиниӊ 153-статьясы);
шыпакерлик сырына тийисли (Өзбекстан Республикасыныӊ «Пуқаралар ден саўлығын сақлаў ҳаққында»ғы Нызамы 25-статьясы бесинши бөлими, Өзбекстан Республикасыныӊ «Пуқараларыныӊ репродуктив саламатлығын сақлаў ҳаққында»ғы Нызамы 19-статьясы);
нызамға тийкар пайданыўы шекленген басқа мағлыўматлар киреди. Суд мағлыўматтыӊ белгили бөлими пайдаланыў ушын шекленгенлигин себеп етип, талап етилген мағлыўматты бериўин қайтарыўға ҳақлы емес. Бундай жағдайда мағлыўматтыӊ пайдаланыў ушын ашық бөлими бериледи. Қарарда берилген түсиникке көре судлар искерлигине тийисли мағлыўматлар пайдаланыўшыларға олардыӊ сораўына тийкарланып, яғный аўызеки яки жазба формада, соныӊ менен бирге, электрон ҳүжжет көринисиндеги мүрәжатине тийкарланып берилиўи.
Буннан басқа, судлар искерлигине тийисли мағлыўмат ғалаба хабар қураллары ҳәм Интернет тармағы арқалы тарқатылады.
Нызамлы күшке кирген суд қарарлары тексти судтыӊ веб-сайтында ийесизлентирилген ҳалда яки процесс қатнасыўшылары разылығы менен толық жәрияланыў мүмкин.

Судларда олардыӊ искерлиги ҳаққында мағлыўмат алыўын тәмийнлеўши нызамға қайшы болмаған ҳәм судьялар ғәрезсизлиги принципин бузбайтуғын басқа усыллардан ҳәм пайдаланыў мүмкин (пуқараларды, жәмийетшилик ўәкиллерин қабыллаў, брифинг, интервью, баспасөз конференцияларын өткериў, ғалаба хабар қураллары ҳәм халық алдында шығыўлар қылыў, пресс-релизлар тарқатыў ҳәм тағы басқалар).
Жәмийетшилик пенен үзликсиз байланыста болыўын тәмийинлеў мақсетинде судлардыӊ ўәкиллери ғалаба хабар қураллары менен бирге ислеседи, айына кеминде бир мәрте судьялардыӊ халық пенен ушырасыўларын шөлкемлестириў лазымлығы ҳаққында түсиник берилген.
Улыўма алғанда, усы қарар суд ҳәкимиятыныӊ ғәрезсизлигин тәмийинлеў, пуқаралардыӊ ҳәм юридикалық шахслардыӊ ҳуқықларын суд арқалы қорғап атырғанлығын, ислерди ашық ҳәм әшкара көрилиўде нызамда нәзерде тутылмаған жағдайлардан басқа жәмийетшилик ҳәм ғалаба хабар қураллары менен еркин бирге ислесиўди орнатыўынын кепили болды десек болады.

М.Байниязов
Қарқалпақстан Республикасы
жынаят ислери бойынша судыныӊ судьясискачать dle 11.3
Сайтта қәте байқадыңыз ба?

Егер сайтта қате байқаған болсаңыз, сол текстти CTRL + ENTER менен белгилеп алып басың ҳәм бизге жоллаң

Курсы валют
Сораўнама
Сизди қайсы тараў жаңалықлары қызықтырады?
Мақалалар
Zaman.uz сайтының мобил бағдарламасы