лучший сайт где можно скачать шаблоны для dle 11.2 бесплатно

Қ а р ы з ж ү г и ол нызамшылықта қандай тәртипке салынған?

Тилекке қарсы бүгинги күнде қарыз мәселеси менен байланыслы даўалар аз емес. Пуқаралық судларда көрилип атырған даўа арзалардың салмақлы бөлегиде қарыз, алды-берди мәселесине байланыслы ислерди қурайды. Соның өзинде-ақ бүгинги күнде адамлар өртасында қарыз мүнәсибетлери бир қанша аўыр түс алып баратырғанын көрсетеди.

Әдетте, жеке ҳәм юридик шахслар ортасындағы тартыс, даўлар судқа шекем барыўға себеп болады. Орны келгенде соныда айтыў керек, қарыз себеп шын дослар, ҳәттеки аға-ини, ата-ана, туўысқанлар, кәсиплеслер де бир-бири менен жүз көрмес болып кетиўи мүмкин.
Усы орында арамызда ушыраған мысалларға итибар қаратсақ, Қоңырат районы турғыны Уснатдинов Арман ҳәм оның қыз апасы Мойнақ районы турғыны Устнатдинова Замиралар (пуқаралардың атын өзгертилиди) ортасында қарыз алды-бердиси барлығы себеп, басланған урыс-қағысқа шығып ақыбетте ортадағы туўысқанлық мүнәсибетлердиң тоқтап қалыўын әўел-бастан аңламаған еди. Ақыбетте 2018 жылы З.Уснатдинова иниси А.Уснатдиновқа ортасына түсип бөлип төлеў есабына хана сўытқыш сатып алып береди. Арадан бир ярым жыл өтип ҳәр ай даўамында төлеп баратуғын ҳақысын төлеместен қалдырған. Ақыбетте А.Уснатдинов ортаға түскен айыбы болдыма ҳәр айлық ис ҳақысынан, өзине алмаған ҳаўа сўытқышқа ақша төлеп баслады. Себеби, З.Уснатдинова дерексиз кеткенлигин, ҳәм ҳақы төлемей қалғанлығы себеп болған. Қарыз қайтарыў мәжбуриятын мойнында емес екенлигин ашықшасына инкәр еткенип қойғаны қалды.

Мисли өмир ўәдеси менен сулыў екени ойынада келтирмейтуғын адамлар ушырап турады. Жәмийет өмириниң өз жорығы, талабы бар ҳәм ол халқымыз халқымыздың талабы-қәлеўшилигине бирдей көринисте нызамлар, тәртип-қағыйдалар мүнәсип орынды ийелейди.
Мәселениң әмелий ҳәм ҳуқуқый шешимлери әмелдеги Пуқаралық кодексинде анық және турақлы шешими орын алған. Онда белгиленген қағыйдаларға туўры бойсынған адам пулына да, затына да “күйип” қалмайды.

Пуқаралық кодексиниң 732-статьясына көре, бир тәреп (қарыз бериўши) екниши тәреп (қарыз алыўшы)ға қарыз шәртнамасы тийкарында пул яки түрге байланыслы белгиленген басқа затларды мүлик етип береди. Қарыз алыўшы болса, оны бериўшиге толықлай яки бөлип-бөлип, сол муғдардағы пул ямаса затлардың түри, сыпаты, муғдарына есе мүлик-зат (қарыз суммасы)н қайтарып бериў мәжбуриятын мйонына алады. Қарыз шәртнамасы пул яки затлар тапсырылған ҳәм қабыл етип алынған ўақытдан баслап күшке киреди.
Бирақ мәселениң басқа бир итибарлы тәрепиде бар. Усы кодекстиң 733-статьясында көрсетилени, пуқаралар ортасында қарыз шәртнамасы, егер оның көлеми ең кем ис ҳақының он барабарынан артық болса, әпўайы жазба түрде, шәртлиси тәреплерден бири юридик шахс болмаған болса, оның бахасынан қәттий нәзер, жазба түрде дүзилиўи шәрт. Қарыз шәртнамасының жазба түрине бойсынбаслық усы кодекстиң 109-статьясында көрестилгениндей, оның хақыйқый емес екенлигине алып келмейди, брақ ортада даў келип шыққан жағдайда тәреплердиң питиминиң дүзилгенлиги, мазмунының яки орынланғанын гуўалардың көрсетпелери  менен тастыйқлаў ҳуқуқынан айырады. Тәреплер питимниң дүзилгени, мазмуня яки орынланғаны жазба яки болмаса басқа дәлиллер менен тастыйқлаўға ҳақлы. Нызамда яки тәреплердиң келисиминде туўрыдан-туўры көрсетилген ҳалларда питимниң әпўайы жазба түрине бойсынбаслық оның ҳақыйқый емеслиги менен байланыслы ақыбетлерге алып келеди.

Егер қарыз алыўшының тил хаты яки қарыз бериўши тәрепинен мәлим көлемдеги пул яки болмаса затлар тапсырылғанын тастыйқалйтуғын басқа ҳүжжет бар болса, қарыз шәртнамасыжазба түрде дүзилген есапланады. Нызам талапларына муўапық, қарыз алыўшы оның суммасының тийисли шәртнамада нәзерде тутылған мүддетте яки тәртипте ийесине қайтарыўы шәрт. Усы әмел қарыз бериўшилердиң нызам менен олардың ҳуқуқлары қорғалатуғынына кепил.берилген пул яки затлардың қайтарылыў мүддети шәртнамада белгиленбеген жағдайда, оны алыўшы тәреп бериўши тәрептиң сол қарызды қайтарыўға байланыслы талабын, бул ҳаққында сорап аолынған сәнеден баслап отыз күн ишинде орынлаўы лазым.

Сонны да айтып өтиў керек, қарыз мүнәсибетлеринен келип шығатуғын барлық жағдайлар ҳәм оның ҳуқуқый шешимлери нызам ҳүжжетлеринде анық белгилеп қойылған. Соның ушын қарыз алыўшы пул яки басқа затларды бериўшиден әмелде алмаған яки болмаса шәртнамада көрсетилгенинен кем муғдарда алынғанын дәлиллеп, сол ҳүжжет үстинде даўа ашыў ҳуқықына ийе.жазба түрде дүзилиўи зәрур болған қарыз шәртнамасы бойынша гуўалардың көрсетпелери жәрдеминде даўаласыў мүмкин емес. Нызамда шәртнаманы алдаў, зорлық ислетиў жолы менен яки қарыз алыўшының ўәкили қарыз бериўши тәреп пенен ғәрез нийетте келисиўи ақыбетинде яки қыйын жағдайлар тәсиринде дүзиўди қаралайды. Қарыз шәртнамасы жүзесинен даўаласыў барысында тийисли қыйматлықлар ҳақыйқатында да қарыз бериўши тәрептен алынбағанлығы анықланса, даў объект сыпатында көрилип атырған бул ҳүжжет дүзилмеген болып есапланады. Қарыздар тәреп пул яки затларды бериўшиден шәртнамада көрсетилгенинен, әмелде кем муғдарда алынған жағдайдайларда бул ҳүжжет сол муғдардағы баҳалы затлар түринде дүзилген есапланады. Қарыз ҳаққында баян етилген ҳуқықый тийкарлар жоқарыда аты атап өтилген пуқаралар ортасында да болып өткени анық. Қарыздан мойын таўлап, жаман нийетти гөзлегенлиги ушын болса, мисли басы жаўық көше. «Аманатқа-қыянет» жолына киргенлердиң жегени ҳеш ўақытда жуқпас демек. Турмыстың жаман, қәтерли көшелеринен таза жүрек, ҳадаллық, пәклик, инсәний пәзилетлерге қул болған инсанлар ғана шығып кете алады. Қарыз мәселесинде болса, мудам бос ўәде, болмас сөзлер, оны алыў ҳәм бериўге байланыслы “дәлиллер”ге емес, бәлким нызамға, инсанийлық мийзанға сүйенбек дәркар.

Тимур СЕЙЛХАНОВ,
пуқаралық ислери бойынша
Қоңырат районлараралық
суды архив меңгериўшиси
 
скачать dle 11.3
Сайтта қәте байқадыңыз ба?

Егер сайтта қате байқаған болсаңыз, сол текстти CTRL + ENTER менен белгилеп алып басың ҳәм бизге жоллаң

Курсы валют
Сораўнама
Сизди қайсы тараў жаңалықлары қызықтырады?
Мақалалар
Zaman.uz сайтының мобил бағдарламасы